NIK krytycznie o rekultywacji wyrobiska

Opublikowano dnia 31-01-2018

Najwy偶sza Izba Kontroli negatywnie oceni艂a rekultywacj臋 i zagospodarowanie by艂ego wyrobiska Piaseczno po kopalni siarki w wojew贸dztwie 艣wi臋tokrzyskim. Pomimo wydania na ten cel w latach 2010-2016 blisko 48 mln z艂 oraz trzykrotnego przed艂u偶ania terminu zako艅czenia prac, wci膮偶 nie usuni臋to skutk贸w dzia艂alno艣ci g贸rniczej oraz nie przywr贸cono mo偶liwo艣ci korzystania z pokopalnianych teren贸w.
By艂o to spowodowane sporami kompetencyjnymi i ci膮giem b艂臋dnych decyzji. Do czasu zako艅czenia kontroli NIK, nie podj臋to decyzji o przed艂u偶eniu realizacji programu likwidacji kopalni siarki, jego modyfikacji lub opracowaniu nowego. Izba zwraca uwag臋 na konieczno艣膰 opracowania ostatecznej koncepcji zagospodarowania i doko艅czenia pe艂nej rekultywacji wyrobiska Piaseczno, aby nie dosz艂o do kolejnej katastrofy osuwiskowej.

Wieloletnia dzia艂alno艣膰 kopal艅 siarki w okolicach Tarnobrzega spowodowa艂a ogromne zmiany w 艣rodowisku przyrodniczym. Skutkiem odkrywkowej eksploatacji by艂o powstanie dw贸ch wyrobisk - wi臋kszego (460 ha) po prawej stronie Wis艂y - Mach贸w oraz mniejszego (160 ha), po lewej stronie rzeki - Piaseczno.

Wed艂ug za艂o偶e艅, zar贸wno wyrobisko Mach贸w, jak i Piaseczno mia艂y by膰 przywr贸cone do u偶ytku jako tereny wodno - rekreacyjne. Wyrobisko Mach贸w zosta艂o bez wi臋kszych problem贸w zrekultywowane poprzez utworzenie rekreacyjnego zbiornika wodnego - Jeziora Tarnobrzeskiego, natomiast przy zagospodarowywaniu wyrobiska Piaseczno ju偶 na samym pocz膮tku pope艂niono kilka b艂臋d贸w. Zatwierdzaj膮c w 2008 r. program przyj臋to wodno-rekreacyjny kierunek rekultywacji, bez analizy zmian, w tym dotycz膮cych tego, jakie wywo艂a powstanie du偶ego zbiornika w bliskiej odleg艂o艣ci Jeziora Tarnobrzeskiego. Zdaniem NIK kierunek ten nie by艂 optymalny, gdy偶 w trakcie prac ujawni艂o si臋 wiele zagro偶e艅, kt贸re powoduj膮, 偶e zbiornik nie b臋dzie m贸g艂 by膰 bezpiecznie u偶ytkowany rekreacyjnie. Tymczasem starosta sandomierski, kt贸ry podj膮艂 decyzj臋 o takim kierunku rekultywacji, nie nadzorowa艂 ju偶 jej wykonania.

Zdaniem ekspert贸w poproszonych przez NIK o opini臋, b艂臋dem by艂o odst膮pienie od powi膮zanej (skojarzonej) rekultywacji wyrobisk Mach贸w i Piaseczno. Zako艅czenie zagospodarowania Machowa utrudni艂o prace przy drugim wyrobisku, ze wzgl臋du na istnienie rozleg艂ych po艣rednich po艂膮cze艅 hydrologicznych pomi臋dzy nimi.

Zatwierdzony w 2008 r. program likwidacji wyrobiska Piaseczno pierwotnie mia艂 by膰 zrealizowany do ko艅ca 2013 r. Termin ten przesuni臋to na koniec 2015 r., a nast臋pnie na koniec 2016 r. Jednak w tym czasie tak偶e nie uda艂o si臋 go zrealizowa膰.

W ramach rekultywacji wyrobiska Piaseczno przewidywano uszczelnienie wyrobiska, wyprofilowanie skarp, wykonanie systemu melioracyjno-drena偶owego i wype艂nienie zbiornika wod膮 do poziomu +146 m n.p.m. Do ko艅ca 2016 r. nie wykonano systemu melioracyjno-drena偶owego. Tymczasem jest to niezb臋dna cz臋艣膰 rekultywacji. Bez takiego systemu nie mo偶na wype艂ni膰 zbiornika wod膮 do wymaganego poziomu, gdy偶 nast膮pi艂oby podtopienie przyleg艂ych do kopalni teren贸w o powierzchni ok. 40 km2. Zosta艂y one zagospodarowane m.in. na sady, pola, budynki gospodarcze. Powsta艂a patowa sytuacja, poniewa偶 przez lata 偶aden podmiot nie poczuwa艂 si臋 do odpowiedzialno艣ci za sfinansowanie systemu melioracyjno-drena偶owego. 艢rodk贸w na wykonanie tego sytemu nie posiada艂y ani Kopalnia, ani Narodowy Fundusz Ochrony 艢rodowiska i Gospodarki Wodnej, ani Minister Gospodarki. Wykonanie takiego systemu by艂o pierwotnie przewidziane w programie likwidacji Kopalni. W 2013 r. zadanie to - na wniosek Kopalni - zosta艂o wykre艣lone. Wskazano w贸wczas, 偶e wykonawc膮 b臋d膮 鈥瀘koliczne gminy鈥, bez wymienienia ich nazw oraz 藕r贸de艂 finansowania. Po kolejnej zmianie programu z ko艅ca 2015 r. system mia艂y stworzy膰 鈥瀒nne podmioty鈥, nie wskazano jednak jakie oraz nie okre艣lono finansowania przedsi臋wzi臋cia. NIK zwraca uwag臋, 偶e w praktyce oznacza to odst膮pienie od realizacji tej bardzo istotnej cz臋艣ci programu, bez kt贸rej niemo偶liwe jest osi膮gni臋cie g艂贸wnego jego celu, czyli pe艂nej rekultywacji wyrobiska Piaseczno.

Izba zauwa偶a, 偶e Minister Gospodarki (w 2013 r.) a nast臋pnie Minister Rozwoju (w 2015 r.) nadzoruj膮cy w贸wczas rekultywacj臋 i likwidacj臋 wyrobiska Piaseczno otrzymywa艂 od Kopalni i Agencji Rozwoju Przemys艂u S.A. pe艂ne informacje i szczeg贸艂owe dane dotycz膮ce przebiegu procesu rekultywacji. Nie dokonywali jednak rzetelnych analiz realizacji programu. Akceptuj膮c jego zmian臋, kt贸ra zwolni艂a Kopalni臋 z wykonania systemu melioracyjno-drena偶owego, Minister Gospodarki nie zweryfikowa艂, czy dotychczasowy przebieg prac umo偶liwi rekultywacj臋 wyrobiska. Na zmian臋 w programie odpowiednio nie zareagowa艂a tak偶e Agencja Rozwoju Przemys艂u S.A. - Oddzia艂 w Katowicach. Wprawdzie monitorowa艂a ona zagospodarowanie wyrobiska Piaseczno, lecz nie ocenia艂a, czy za艂o偶one cele s膮 mo偶liwe do osi膮gni臋cia.

Spraw臋 znacznie skomplikowa艂o przekazanie w 2012 r. przez Ministra Skarbu Pa艅stwa, w ramach komunalizacji, wszystkich akcji Kopalni gminie Tarnobrzeg. Opr贸cz zagospodarowanego, poprzez utworzenie Jeziora Tarnobrzeskiego, wyrobiska Mach贸w, gmina otrzyma艂a niezrekultywowane wyrobisko Piaseczno, kt贸re jest po艂o偶one nie tylko na terenie innych gmin, ale tak偶e w innym wojew贸dztwie. Komunalizacja mia艂a negatywny wp艂yw na zagospodarowanie wyrobiska Piaseczno w sytuacji niezako艅czonej rekultywacji i niezapewnienia pe艂nego finansowania tego zadania. W wyniku tej decyzji Skarb Pa艅stwa utraci艂 nadz贸r w艂a艣cicielski nad podmiotem zobowi膮zanym do wykonania rekultywacji. Prawa w艂a艣cicielskie przej臋艂a gmina Tarnobrzeg niezainteresowana jej zako艅czeniem. Zasad膮 jest bowiem, 偶e gmina nie powinna realizowa膰 zada艅 niedotycz膮cych jej mieszka艅c贸w. Sprawuj膮c od 2012 r. nadz贸r w艂a艣cicielski nad Kopalni膮 gmina Tarnobrzeg nie doprowadzi艂a do zagospodarowania wyrobiska. Nie podj臋艂a ona skutecznej wsp贸艂pracy z gminami, na terenie kt贸rych jest ono po艂o偶one. Nie mia艂a r贸wnie偶 koncepcji jego wykorzystania.

NIK ju偶 w 2013 r. po przeprowadzonej kontroli 鈥濳omunalizacja sp贸艂ek Skarbu Pa艅stwa鈥 oceni艂a, 偶e podpisanie umowy komunalizacyjnej z gmin膮 Tarnobrzeg nast膮pi艂o z naruszeniem prawa, a rekultywacja wyrobiska Piaseczno b臋dzie stanowi膰 trudny do rozwi膮zania problem.

Do ko艅ca 2016 r. nie uda艂o si臋 zrekultywowa膰 i zagospodarowa膰 wyrobiska Piaseczno. Trwa patowa sytuacja. Bez wykonania systemu melioracyjno - drena偶owego nie mo偶na wype艂ni膰 zbiornika do zak艂adanego poziomu + 146 m n.p.m. Obecnie kopalnia, za pomoc膮 zespo艂u pomp utrzymuje obni偶ony poziom wody w zbiorniku +138 m n.p.m. Koszt pompowania wody na rok 2017 oszacowano na 2 mln z艂. Jednak utrzymywanie obni偶onego poziomu wody wywo艂uje wt贸rne procesy, prowadz膮ce do degradacji ju偶 wykonanych umocnie艅 skarp. Powoduje to konieczno艣膰 wykonywania kolejnych prac na obszarach ju偶 zrekultywowanych i w konsekwencji ponoszenie dodatkowych koszt贸w. Oznacza to tak偶e, 偶e dotychczas wydane 艣rodki nie przynios艂y oczekiwanych rezultat贸w. Tymczasem na likwidacj臋 wyrobiska Piaseczno wydano w latach 2010 - 2016 (I p贸艂rocze) ponad 47 mln z艂. 殴r贸d艂em ich finansowania by艂a dotacja z Narodowego Funduszu Ochrony 艢rodowiska i Gospodarki Wodnej - ponad 38 mln z艂 i 艣rodki kopalni (od 1 pa藕dziernika 2013 r. postawionej w stan likwidacji) - blisko 9 mln z艂.

NIK zwraca uwag臋 na straty finansowe, ale tak偶e na realne niebezpiecze艅stwo wyst臋puj膮ce na tym obszarze. Podczas realizacji programu ujawni艂y si臋 problemy mog膮ce uniemo偶liwi膰 pe艂n膮 rekultywacj臋 wyrobiska. Stwierdzono niekorzystne w艂a艣ciwo艣ci wody oraz chwiejne warunki r贸wnowagi zbocza. W maju 2011 r. z tego m.in. powodu dosz艂o do katastrofy. Podczas prac rekultywacyjnych zwi膮zanych z profilowaniem skarpy zachodniej wyrobiska Piaseczno, dosz艂o w贸wczas do niekontrolowanego osuni臋cia si臋 ziemi. Obszar katastrofy obj膮艂 ok. 7 ha. Osun臋艂o si臋 w贸wczas co najmniej 650 tysi臋cy m3 ziemi i piasku. Osuwisko poch艂on臋艂o fragment wykonanej betonowej drogi opaskowej. Masy ziemi porwa艂y i przysypa艂y dwie spycharki, a operator jednej z nich zgin膮艂.

Kolejne problemy w postaci katastrofy osuwiskowej, niekorzystnych w艂a艣ciwo艣ci fizyko-chemicznych wody, czy wynik贸w bada艅 geotechnicznych, wskazuj膮cych na chwiejne warunki r贸wnowagi zboczy zbiornika, nie spowodowa艂y weryfikacji przyj臋tego wodno - rekreacyjnego kierunku rekultywacji ani przez kopalni臋, ani ministr贸w nadzoruj膮cych merytorycznie jej dzia艂alno艣膰. Byli to kolejno Minister Gospodarki, Minister Rozwoju, a nast臋pnie Minister Energii.

Eksperci, w zam贸wionej przez NIK opinii, doradzaj膮 zrewidowanie pierwotnie przyj臋tego kierunku rekultywacji. Ich zdaniem trwa艂e usuni臋cie skutk贸w dzia艂alno艣ci wyrobiska Piaseczno jest realne, ale b臋dzie trwa艂o jeszcze wiele lat oraz wymaga艂o poniesienia znacznych nak艂ad贸w. Eksperci uwa偶aj膮, 偶e rekultywacj臋 b臋dzie mo偶na uzna膰 za zako艅czon膮 przy docelowej rz臋dnej zwierciad艂a wody, tj. +146 m n.p.m.. Nie oznacza to jednak, 偶e teren wok贸艂 wyrobiska b臋dzie nadawa艂 si臋 do rekreacji. Po zako艅czeniu nape艂niania zbiornika, tereny wok贸艂 wyrobiska prawdopodobnie b臋d膮 wymaga艂y wy艂膮czenia z u偶ytkowania na co najmniej kilka lat, bowiem przebywanie w niekt贸rych partiach brzegowych mo偶e by膰 niebezpieczne. Dlatego eksperci wskazuj膮, 偶e kierunek rekreacyjny rekultywacji powinien zosta膰, przynajmniej w cz臋艣ci zbiornika, zmieniony na przyrodniczy lub ekologiczny, a niekt贸re partie zboczy zabezpieczone poprzez ich wydzielenie i ogrodzenie.

W 2016 r. na podstawie ustawy o dotacji przeznaczonej dla niekt贸rych podmiot贸w Kopalnia otrzyma艂a dofinansowanie na doko艅czenie rekultywacji i odpompowywanie wody. Tego typu finasowanie zapewnione jest do ko艅ca 2020 r. Pozostawienie nierozwi膮zanego problemu - niewykonanie systemu melioracyjno - drena偶owego i niezako艅czenie prac rekultywacyjnych - po up艂ywie okresu finansowania przewidzianego powy偶sz膮 ustaw膮 mo偶e, zdaniem NIK, doprowadzi膰 do kolejnej katastrofy.

Do czasu zako艅czenia kontroli NIK nie podj臋to decyzji o przed艂u偶eniu realizacji programu, kt贸ry mia艂 si臋 zako艅czy膰 w 2016 r., jego modyfikacji, czy opracowaniu nowego.

Rekultywacja zamkni臋tych kopal艅 to w wielu przypadkach bardzo skomplikowane przedsi臋wzi臋cia. Borykaj膮 si臋 z nimi tak偶e w Niemczech, na terenach by艂ej NRD. Po ok. 25 latach kosztownej rekultywacji, prowadzonej przez finansowane z bud偶etu pa艅stwa, specjalnie powo艂ane w tym celu przedsi臋biorstwo LMBV, zagospodarowywanie wielu by艂ych kopalni wci膮偶 nie zosta艂o jeszcze zako艅czone. Jak wskazuj膮 eksperci, pomimo wype艂nienia wyrobisk wod膮, ok. 20 tys. ha jest w Niemczech trwale wy艂膮czone z u偶ytkowania.

Uwagi i wnioski
Zdaniem NIK wyst臋puj膮ce problemy, objawiaj膮ce si臋 w postaci katastrofy osuwiskowej, niekorzystne w艂a艣ciwo艣ci fizyko-chemiczne wody, czy wyniki bada艅 geotechnicznych wskazuj膮ce na chwiejne warunki r贸wnowagi zboczy zbiornika, powinny by膰 impulsem do zmiany projektu rekultywacji i jego dostosowania do istniej膮cych uwarunkowa艅 naturalnych.

W zwi膮zku z wynikami kontroli, NIK sformu艂owa艂a do Ministra Energii wnioski o:

- zweryfikowanie, we wsp贸艂pracy z w艂a艣ciwymi organami, przyj臋tych cel贸w rekultywacji wyrobiska Piaseczno oraz opracowanie optymalnego programu rekultywacji tych teren贸w wraz z zapewnieniem odpowiedniego finansowania.

Skala problem贸w wskazuje, 偶e to Skarb Pa艅stwa powinien zainicjowa膰 prace nad opracowaniem takiego programu. W jego opracowaniu obok Ministra Energii, powinny wzi膮膰 udzia艂 wszystkie zainteresowane podmioty, w szczeg贸lno艣ci: strona samorz膮dowa (gminy Tarnobrzeg, 艁oni贸w i Koprzywnica, Starosta Sandomierski i Marsza艂ek Wojew贸dztwa 艢wi臋tokrzyskiego, a tak偶e 艢wi臋tokrzyski Zarz膮d Melioracji i Urz膮dze艅 Wodnych w Kielcach), Kopalnia Siarki Mach贸w, Regionalny Zarz膮d Gospodarki Wodnej w Krakowie, Okr臋gowy Urz膮d G贸rniczy w Kielcach, Agencja Rozwoju Przemys艂u S.A. Oddzia艂 w Katowicach, strona naukowo-badawcza i projektowa, w艂a艣ciciele grunt贸w przyleg艂ych do wyrobiska Piaseczno.

- Podj臋cie dzia艂a艅 w celu odzyskania przez Skarb Pa艅stwa nadzoru w艂a艣cicielskiego nad Kopalni膮, w takim zakresie, w jakim zobowi膮zana jest ona do rekultywacji wyrobiska Piaseczno. Prawid艂owemu przebiegowi rekultywacji wyrobiska nie s艂u偶y fakt, i偶 podmiot prowadz膮cy rekultywacj臋 nale偶y do jednostki samorz膮du terytorialnego niezainteresowanej zagospodarowaniem teren贸w tego wyrobiska oraz wykonaniem systemu melioracyjno-drena偶owego na terenach innych gmin.

Info: Najwy偶sza Izba Kontroli

Szczeg贸艂owy raport oraz wypowiedzi prezesa NIK po kontroli dost臋pne s膮 na stronie:
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-zagospodarowaniu-terenow-pogorniczych-kopalni-siarki-machow.html
 

Komentarze

Mo偶esz komentowa膰 ten wpis tak偶e bezpo艣rednio na forum

  • Mo偶na z tego wywnioskowa膰 , 偶e jednak Masztalerz mia艂 racj臋 m贸wi膮c, 偶e miasto za nic nie zap艂aci . Jedynie mo偶e utraci膰 tereny w Piasecznie, na kt贸rych miastu i tak chyba nie zale偶y.
  • Mimo krytyki to ca艂kiem przyzwoita opcja. Jak, powiedzmy, prywatyzacja zysk贸w i uspo艂ecznienie strat.
    A mo偶e Skarb Pa艅stwa chcia艂by te tereny odkupi膰?
  • Zaraz zaraz...przecie偶 by艂y wicek m贸wi艂, 偶e kas臋 na to za艂atwi艂...co艣 chyba przelewu nie zrobili icon_smile
  • mariano

    Zaraz zaraz...przecie偶 by艂y wicek m贸wi艂, 偶e kas臋 na to za艂atwi艂...co艣 chyba przelewu nie zrobili icon_smile


    To chyba chodzi艂o o pieni膮dze na odwodnienie Piaseczna, kt贸re jest podobno zabezpieczone finansowo do 2020 r.

    Admin


    A mo偶e Skarb Pa艅stwa chcia艂by te tereny odkupi膰?


    Raczej nie b臋dzie takiej opcji a punktem nacisku na miasto , by zgodzi艂o si臋 odda膰 cz臋艣膰 grunt贸w le偶膮cych po lewej stronie Wis艂y b臋d膮 w艂a艣nie 艣rodki na finansowanie odwodnienia po 2020 roku.
  • Oczywi艣cie 偶artowa艂em z odkupieniem. Jak dla mnie - niech sobie zabieraj膮 tereny za Wis艂膮.
    A przej臋cie Jeziora zawsze b臋d臋 NMastalerzowi pami臋ta艂 na plus.
  • W raporcie jest jedno - KLUCZOWE - moim zdaniem, sformu艂owanie:
    "Prawa w艂a艣cicielskie przej臋艂a gmina Tarnobrzeg niezainteresowana jej zako艅czeniem. Zasad膮 jest bowiem, 偶e gmina nie powinna realizowa膰 zada艅 niedotycz膮cych jej mieszka艅c贸w."
    I tego si臋 b臋d膮 trzyma膰 nasi byli i obecni w艂odarze.
    Zobaczycie!
  • http://www.leliwa.pl/news/show/piaseczno__zmarnowane_pieniadze_ zdj臋cie wiele daje do my艣lenia. Je艣li idzie o Jezioro to przej膮艂, ok, tylko ch艂opcy zapomnieli sk膮d finansowa膰 infrastruktur臋, z czym teraz, opr贸cz zad艂u偶enia, walczy Kie艂b. Tamci ju偶 za艂atwili Piaseczno, to mo偶e niech lepiej wi臋cej nie za艂atwiaj膮. Mam nadziej臋, 偶e uda si臋 pozyska膰 pieni膮dze z PFR i zainwestowa膰 w Jezioro.
  • Pami臋tam 偶e kiedy艣 by艂y plany, 偶eby cz臋艣膰 po naszej stronie przeznaczy膰 na cichy i spokojny wypoczynek, a Piaseczno zostawi膰 dla motorowodniak贸w. Wydaje si臋, 偶e ta wizja si臋 mocno oddala.
  • Admin

    Oczywi艣cie 偶artowa艂em z odkupieniem. Jak dla mnie - niech sobie zabieraj膮 tereny za Wis艂膮.
    A przej臋cie Jeziora zawsze b臋d臋 NMastalerzowi pami臋ta艂 na plus.



    Jacek

    W raporcie jest jedno - KLUCZOWE - moim zdaniem, sformu艂owanie:
    "Prawa w艂a艣cicielskie przej臋艂a gmina Tarnobrzeg niezainteresowana jej zako艅czeniem. Zasad膮 jest bowiem, 偶e gmina nie powinna realizowa膰 zada艅 niedotycz膮cych jej mieszka艅c贸w."
    I tego si臋 b臋d膮 trzyma膰 nasi byli i obecni w艂odarze.
    Zobaczycie!

    Gdzie艣 tam u偶yte jest te偶 sformu艂owanie ,z naruszeniem prawa, - w razie s膮dowego fina艂u ono mo偶e by膰 kluczowe

    ___________________________________________________________

    A teraz pr臋dko, zanim dotrze do nas, 偶e to bez sensu. Kr贸l Julian
  • W tej kwestii bylo wiele r贸偶nych pomys艂贸w, ale 偶aden nie doczeka艂 si臋 realizacji. Szkoda, bo kiedy by艂y prezentowane to by艂y fajne, a teraz po tylu latach nawet ju偶 nie warto do nich wraca膰. Tylko nie wiadomo dlaczego tak wielu naszych politykier贸w s膮dzi, 偶e uruchomienie zbiornika w Machowie rozwi膮偶e wszelkie problemy inwestycyjne i nagle sprawi cud gospodarczy Tarnobrzega i przyci膮gnie setki tysi臋cy turyst贸w. Przecie偶 to mrzonka. To samo dotyczy zamku w Dzikowie. Takich zamk贸w i zameczk贸w w Polsce s膮 tysi膮ce. Nawet stala ekspozycja o Tarnobrzegu tego nie odmieni, podobnie jak szlak dotycz膮cy 偶ydowskich mieszka艅c贸w miasta. Potrzebne s膮 now e pomysly na miar臋 naszych mo偶liwo艣ci XXI wieku.